การสืบราชสันตติวงศ์อันเป็นแบบแผนเฉพาะแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระราชอำนาจและพระบรมราชวินิจฉัยที่ใครก็ไม่บังควรก้าวล่วง

Key facts

• ในช่วงต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดวิกฤตการณ์วังหน้า ระหว่างปลายพ.ศ. 2417 ถึงต้นปี พ.ศ. 2418 นับเป็นวิกฤตการณ์ทางการเมืองที่แหลมคมที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์
• เมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จขึ้นครองราชย์ในปี พ.ศ. 2411 ที่ประชุมเสนาบดีได้เลือก กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ (พระโอรสในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว) ดำรงตำแหน่งวังหน้าตามความต้องการของฝ่ายผู้ใหญ่ (เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์)
• การสถาปนาตำแหน่ง สยามมกุฎราชกุมาร (Crown prince) ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2429) ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการยกเลิกธรรมเนียมการตั้ง กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) ตามโบราณราชประเพณีเดิม เพื่อนำหลัก
• ชนวนเหตุ เมื่อ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2417 เกิดเหตุเพลิงไหม้ตึกแถวใกล้กับคลังตึกด่านในพระบรมมหาราช วัง วังหลวงสงสัยว่าวังหน้าอาจมีส่วนเกี่ยวข้อง และทหารวังหน้าพยายามเข้ามาในวังหลวงพร้อมอาวุธโดยอ้างว่าจะช่วยดับไฟ
• ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2421 (ตรงกับวันเสาร์ เดือน 5 แรม 10 ค่ำ ปีขาล พ.ศ. 2421 หรือวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2421) ซึ่งเกิดขึ้น "หลัง"
• เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรงเจริญพระชนมายุครบเบญจเพสและทรงบริหารราชการแผ่นดินด้วยพระองค์เองในปี พ.ศ. 2416 ทรงเริ่มปฏิรูปการปกครองอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะการตั้ง หอรัษฎากรพิพัฒน์ เพื่อรวบรวมภาษีอากรทั้งหมดเข้าสู่คลังหลวงเพียงแห่งเดียว