iLaw
หลักเกณฑ์การสืบราชสมบัติพระมหากษัตริย์ไทย ตามกฎมณเฑียรบาลและรัฐธรรมนูญ 2560
Compiled by KHAO Editorial — aggregated from 1 outlet. See llms.txt for citation guidance.
◌ Single Source
ในรัฐที่เป็นราชอาณาจักร พระมหากษัตริย์มีบทบาทสำคัญเป็นประมุขของรัฐ บทบาทอื่น รวมถึงพระราชอำนาจอื่นๆ การเข้าสู่ตำแหน่งของพระมหากษัตริย์หรือการสืบราชสมบัติ บางประเทศใช้วิธีการ “เลือก” พระมหากษัตริย์องค์ใหม่ เช่น กัมพูชา มาเลเซีย อย่างไรก็ดี หลายประเทศยังใช้วิธีดั้งเดิม กล่าวคือ การสืบราชสันตติวงศ์ไปยังทายาทสายโลหิต เช่น อังกฤษ สเปน นอร์เวย์ ญี่ปุ่น รวมถึงไทย
Key facts
- กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พุทธศักราช 2467 (กฎมณเฑียรบาลฯ) ซึ่งเป็นกฎหมายจากระบอบการปกครองสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และยังไม่เคยถูกแก้ไขเพิ่มเติมมาก่อนเลย
- ในรัฐที่เป็นราชอาณาจักร พระมหากษัตริย์มีบทบาทสำคัญเป็นประมุขของรัฐ บทบาทอื่น รวมถึงพระราชอำนาจอื่นๆ การเข้าสู่ตำแหน่งของพระมหากษัตริย์หรือการสืบราชสมบัติ บางประเทศใช้วิธีการ “เลือก”
- ผู้มีสิทธิสืบราชสันตติวงศ์ คือ พระบรมราชวงศ์ที่เป็นผู้ชายเท่านั้น
- ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ ให้ความสำคัญกับสถานะของพระมารดา ตามแนวคิด อุภโตสุชาติ กล่าวคือ ต้องมีพระชาติกำเนิดที่ประเสริฐทั้งสองฝ่าย กำเนิดจากครรภ์อันบริสุทธิ์ ดังนั้น พระโอรสที่เกิดจากพระมารดาที่มีพระอิสริยยศสูงกว่าจึงมีโอกาสที่จะได้ครองราชย์มากกว่า หากไม่ได้เข้าข่ายเป็นผู้มีลักษณะต้องห้ามไม่ให้สืบราชสมบัติ
- กรณีมีพระมารดาเดียวกัน หลักสำคัญต่อมาคือ หลักสิทธิของบุตรคนโต
- กรณีที่ผู้มีสิทธิสืบราชสันตติวงศ์เสียชีวิต ถ้ามีพระโอรส (บุตรชาย) สิทธิในการสืบราชสันตติวงศ์จะตกไปที่พระโอรสของผู้นั้นตามสายโลหิตเป็นแนวดิ่ง แต่ถ้าไม่มีบุตรสิทธิถึงจะตกไปยังพระอนุชา (น้องชาย)
Summary
เงื่อนไขและลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ของแต่ละประเทศแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับกฎหมายของประเทศนั้นๆ แนวคิดเรื่องความเท่าเทียมทางเพศก็เป็นหนึ่งในเงื่อนไขที่ส่งผลให้หลายประเทศแก้ไขรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายระดับพระราชบัญญัติในเรื่องลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ สำหรับประเทศไทย หลักเกณฑ์การสืบราชสมบัติค่อนข้างซับซ้อนโดยมีกฎหมายที่กำหนดหลักเกณฑ์เรื่องนี้ 2 ฉบับ คือ 1) กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พุทธศักราช 2467 และ 2) รัฐธรรมนูญ 2560
หลักเกณฑ์การสืบราชสมบัติตามกฎมณเฑียรบาลฯ มีแนวคิดแบบสืบสายตามฝั่งบิดา (Agnatic Primogeniture) ทายาทชายเท่านั้นที่จะมีสิทธิสืบราชสันตติวงศ์หากพระมหากษัตริย์ไม่ได้ตั้งพระรัชทายาทไว้ก่อนแล้ว โดยลำดับต้นจะเป็นทายาทสายตรงที่มีอายุมากที่สุดก่อนและไล่สายลงไปสู่ทายาทของบุคคลนั้น หากไม่มีผู้มีสิทธิลำดับนั้นๆ แล้ว เช่น เสียชีวิต หรือขาดคุณสมบัติ มีลักษณะต้องห้าม ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์จึงจะขยับไปสู่ทายาทสายตรงที่มีอายุรองลงมา ลดหลั่นกันไปจนไปถึงทายาทสายรอง อนึ่ง ตามกฎมณเฑียรบาลฯ
หลักเกณฑ์เรื่องการให้ “พระราชธิดา”